Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 2009

Η "Τζαμπούνα" του βιολιού



Η τζαμπούνα δεν βγάζει τσάμικο έλεγαν στη Νάξο τον περασμένο αιώνα για να δηλώσουν τις περιορισμένες μουσικές της δυνατότητες. Με τις δυνατότητες όμως που έτσι κι αλλιώς είχε, κράτησε το μοναχικό βίο των βοσκών, αλλά και το κοινωνικό βίο όλων των κοινοτήτων ζωντανό σαν το μοναδικό μουσικό όργανο που μπορούσε να εκφράσει τη ζωή και τους καημούς της.

Με την υποχώρηση όμως της τάξης των βοσκών αφενός (οικονομικοί παράγοντες) κι επομένως των τζαμπουνιέρηδων και την εισβολή των βιολιών (1870-80 περίπου) στο νησί της Νάξου, ο ήχος της τζαμπούνας άρχισε να λείπει από τα αυτιά των των γλεντιστάδων.

Οι βιολάτορες θεώρησαν καλλιτεχνική πρόκληση τη μίμηση του ήχου της τζαμπούνας με το βιολί. Έτσι παρατηρείται σήμερα (χθες) μια προσπάθεια από τους βιολάτορες να ξεχωρίσουν σε δεξιοτεχνία φτιάχνοντας ο καθένας τους κι από μια "τζαμπούνα", από μια μελωδία στο βιολί, που θύμιζε τον ήχο της πραγματικής τζαμπούνας, όσο το δυνατόν πολύπλοκο.

Αντιπάριος



Στη Νάξο λέγανε για τον Σταματογιάννη από την Απείρανθο και τον Μιχάλη Κονιτόπουλο (γερο-μωρό) από τον Κινίδαρο, ότι αυτοί παίζουν με δώδεκα (12) μπιμπίκια, σε σχέση με την πραγματική που έβγαζε έξη (6) για να χαρακτηρίσουν την έκταση και την ποιότητα της δημιουργίας τους.
Σήμερα (χθες) η "τζαμπούνα" αποτελεί πάρτα της μεγάλης μουσικής σύνθεσης της μελωδίας ενός Μπάλλου, που παίζεται (αν το ζητήσει ο καβαλιέρος του χορευτικού ζευγαριού) στα τελειώματα, στα (γ)υράκια του.

Σήμερα οι οργανοπαίχτες παίζουν "τζαμπούνα" όποτε αυτοί, κυρίως, θέλουν και μάλιστα στο τέλειωμα κάποιου Συρτού. Οι δε χορευτές των χορευτικών συγκροτημάτων όταν ακούνε την "τζαμπούνα" σκορπίζουν κι αρχίζουν να χορεύουν Μπάλλο (sic).

Ο Στάθης ο Κουκουλάρης, ο Γιάννης Ζευγώλης, ο Νίκος Χατζόπουλος, ο Νικόλας Χατζόπουλος κι ο Βασίλης Κλουβάτος (ναξιώτες βιολάτορες) και πιθανόν κι άλλοι που εγώ δεν γνωρίζω, παίζουν "τζαμπούνες" που μπορεί να σε τρελάνουν.
-----------------------
Θα πρέπει τέλος να σημειωθεί ότι, στις παλιές (προπολεμικές) ηχογραφήσεις Δωδεκανησιακής (Ροδίτικης και Λέρικης) Σούστας, η λυράρηδες "τσαμπουνίζουν" τα κομμάτια τους και μάλιστα πολύ έντονα στα τελειώματά τους.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

cretan music - mantinades